Milieudefensie wint rechtzaak tegen Shell

Voor het eerst in geschiedenis van de mens wordt een bedrijf gedwongen door een rechter om de CO2-emissies te verlagen. Deze ‘baanbrekende’ uitspraak in de rechtszaak Milieudefensie v.s. Shell, gaat wereldwijd enorme gevolgen hebben. De rechter eist van Shell dat eind 2030 de CO2- uitstoot met netto 45% is verlaagd ten opzichte met het jaar 2019. Netto betekent in deze context dat het oliebedrijf mag compenseren door veel bomen te planten die CO2 uit de lucht halen of het afvangen van CO2 dat vrijkomt bij de raffinaderijen en ondergronds op te slaan.
Het verminderen van de uitstoot is een gigantisch grote opgave. Shell is verantwoordelijk voor 3% van de wereldwijde uitstoot van CO2, waarbij ook de uitstoot van de leveranciers en consumenten is meegerekend. Daarnaast roept de uitspraak allerlei kritische vragen op. De vraag naar fossiele brandstof zal volgens Shell blijven bestaan, want als Shell dit niet levert, dan doet een ander oliemaatschappij dat wel.

Een manier voor Shell om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen, is om bij eigen installaties de methaan lekkages bij gaswinning drastisch aan te pakken. Ook kan het concern meer groene stroom gaan inzetten voor het produceren van zware olie. Toch is de grootste uitdaging het verminderen van de uitstoot die afkomstig is van de producten die Shell verkoopt. Ruim 90 procent van de uitstoot, waarvoor Shell ook verantwoordelijk voor is, komt namelijk van de klanten. De rechter legt echter bij de klanten geen keiharde verplichting op, maar wel een zogenoemde zwaarwegende inspanningsverplichting. Het is namelijk moeilijk voor Shell om invloed te hebben op de uitstoot van haar klanten die de producten kopen.

Het vermoeden is dat het niet lang gaat duren voordat er vergelijkbare rechtszaken komen tegen andere bedrijven. In heel veel landen wordt de strijd om het klimaat nu ook al in de rechtbank uitgevochten. Om de gevolgen van de klimaatverandering te voorkomen, is dit helaas ook echt nodig. De uitspraak over het klimaat laat ook iets anders zien: het klimaat is een mensenrechtenkwestie

Milieudefensie V.S. Shell

In de klimaatzaak staan twee partijen tegenover elkaar. Aan de ene kant heb je Milieudefensie, die in samenwerking met zes andere milieuorganisaties en 17.000 burgers een rechtszaak was gestart tegen Shell. Samen met de beroemde milieubeschermende advocaat Roger Cox eiste Milieudefensie dat Shell minimaal en per direct de C02-emissies, die voortvloeide uit haar activiteiten en producten, reduceert met 45% in 2030. Een bijzondere eis, omdat het in eerdere klimaatzaken tegen bedrijven ging om schadevergoedingen. Nu wordt er specifiek verandering in het beleid en gedrag geëist. 

Aan de andere kant staat het olie- en gasbedrijf Shell. Het Royal Dutch Shell is één van de grootste energiebedrijven in de wereld. Maar de meeste Nederlanders kennen het bedrijf van de retail stations waar benzine, motorolie, stroom, eten en drinken wordt verkocht. Daarnaast levert het bedrijf ook smeermiddel voor transport en landbouw, kerosine voor de luchtvaart en grondstoffen voor verscheidene producten zoals handgel. Ook investeert het bedrijf miljoenen in het vinden van (groene) energiebronnen en transities. Verder behoort Shell tot een van de 10 grootste vervuilers in de wereld en staat het in Nederland zelfs op nummer 1. 

Voor de rechtzaak haalt Milieudefensie de ongeschreven zorgvuldigheidsnorm aan. Deze norm staat naast en soms zelfs boven op de wet en betekent eigenlijk dat je anderen niet aan onaardvaardbare gevaren mag blootstellen. Milieudefensie redeneert dat Shell meer moet doen om het gevaar van klimaatverandering te voorkomen. Daarom halen ze in de rechtszaal een bedrijfsvideo (Climate of Concern, 1991 Shell) en een geheim rapport uit 1988 naar boven. De bedrijfsfilm bevat bezorgdheden van Shell, over de gevolgen van de energieverbruikende manier waarop we leven, op het klimaat. In het rapport schreef Shell dat er wetenschappelijke overeenstemming is dat broeikasgassen zorgen voor de opwarming van de aarde en waarschuwt dat als men langer wacht op meer bewijzen, het dan mogelijk al te laat is om klimaatverandering nog te stoppen. Als kers op de taart is ook nog het bewijs van het hoger maken van een boorplatform. Dit platform, Troll A, is een van de zwaarste, grootste en hoogste objecten dat ooit verplaatst is door mensen. Het is vlakbij het Noorse stadje Bergen. Het is uiteindelijk 472 m hoog geworden i.p.v. 470 m hoog. Dit was een speciaal verzoekje van Shell. Milieudefensie beweert dat Shell al bij de bouw van het platform wist dat er klimaatverandering zou optreden, waar onder meer de zee ruiger kon worden. Dus gaven ze de boorplatform bouwers de opdracht om het gevaarte 2 meter hoger te maken. Volgens Milieudefensie zijn dit allemaal bewijzen dat Shell bewust is welke gevaren en gevolgen de CO2-uitstoot geven, maar gewoon weg besluit om daar niks mee te doen. Door geen actie te voeren, brengt Shell de wereld en zijn mensen hiermee in gevaar. 

Argumenten van Shell in de rechtszaak zijn ook terecht. Shell vindt namelijk dat niet de rechter, maar de Nederlandse overheid moet beslissen over hoeveel het bedrijf mag uitstoten. Wellicht hoopt Shell dat de Nederlandse overheid dit op dezelfde manier doet zoals ze de belasting bij grote multinationals handhaven: bedrijven kunnen op allerlei manieren belasting ontwijken. Toch heeft Shell hier wel een punt, het is namelijk de Nederlandse overheid die het Klimaatakkoord van Parijs heeft ondertekend, niet het bedrijf Shell. Bovendien zegt Shell dat ze het klimaat wel degelijk belangrijk vinden en daarom ook investeren in windparken, oplaadpunten en synthetische brandstoffen. Desalniettemin voelen ze zich ook verantwoordelijk voor onze maatschappelijke vraag naar energie. Die vraag zal hoe dan ook blijven bestaan, want wanneer Shell geen olie levert, doet een ander oliemaatschappij dat wel. Harry Brekelmans, directeur Projecten & Technologie van Shell, zegt: “Om dat hele systeem om te zetten heb je dus samenspraak tussen overheid, industrie in zijn geheel en klanten nodig. Dat kun je niet van één bedrijf laten afhangen.” 

Invloed op de politiek

De uitspraak van deze rechtszaak is van even groot belang als het Akkoord van Parijs zelf. Het heeft niet alleen internationale invloed, maar waarschijnlijk ook nationaal bij de vorming van het nieuwe kabinet. Volgens oud-minister van Milieu worden er nu grotere stappen in het klimaatbeleid gezet, die daarvoor onvoorstelbaar leken. CDA’er Agnes Mulder reageert wat terughoudend. Volgens haar spelen bedrijven een grote rol bij de klimaatverandering. Maar de strijd kunnen we niet alleen in Nederland winnen, daar hebben we Europa ook hard voor nodig, aldus Mulders. 

Het is dus goed dat Shell de rechtszaak tegen Milieudefensie verloren heeft. Shell moet en zal nu oplossingen moeten vinden voor de grote problemen die zij creëren, of dan niet aan bijdragen. De wereld heeft ons hard nodig, en wij als gewone burger kunnen maar zoveel doen. De hulp van grote bedrijven is cruciaal om de klimaatproblematiek op te lossen. Laat Shell zich deze komende jaren bewijzen, door hopelijk een voorbeeld te zijn voor andere bedrijven hoe het anders kan en moet.